BLOG

İK Sözlüğü: İşe Alım, Ölçme ve Gelişim Terimleri

İK Sözlüğü: İşe Alım, Ölçme ve Gelişim Terimleri
Yönetici20 Kasım 202623 görüntülenmeblog
İçindekiler8

İnsan kaynakları, hukuk, psikoloji, ölçme bilimi ve teknolojinin kesiştiği bir alan. Bu yüzden İK toplantılarında aynı cümlede hem "ihbar süresi" hem "ayırt edicilik" hem de "LXP" geçebiliyor. Bu İK sözlüğü, alanda sık kullanılan kavramları konu başlıklarına göre gruplayarak kısa tanımları ve gündelik örnekleriyle bir araya getiriyor.

Sözlük bir başvuru rehberidir. Çalışma hayatına ilişkin hukuki kavramlarda kesin uygulama için her zaman güncel mevzuata ve kurumunuzun hukuk danışmanına başvurun.

İşe alım ve seçme terimleri

Aday deneyimi (Candidate Experience)

Adayın ilanı gördüğü andan sürecin sonuna kadar kurumla yaşadığı tüm temasların toplamıdır. Başvuru formunun uzunluğu, geri dönüş süresi ve mülakatın düzeni aday deneyimini doğrudan etkiler.

Örnek: Olumsuz sonuçlanan başvurulara da kısa ve nazik bir bilgilendirme e-postası gönderilmesi.

Aday takip sistemi (ATS)

Başvuruları toplayan, aday havuzunu yöneten ve işe alım sürecinin adımlarını izleyen yazılımdır. Değerlendirme araçlarıyla bağlantı kurulduğunda test ve mülakat sonuçları aday kaydına otomatik aktarılabilir.

Örnek: Bir pozisyona gelen başvuruların ön eleme, test, mülakat ve teklif aşamalarına göre tek ekranda izlenmesi.

Değerlendirme merkezi (Assessment Center)

Adayların rol canlandırma, vaka analizi, grup çalışması ve testler gibi birden fazla uygulamayla, birden fazla değerlendirici tarafından gözlemlendiği seçme ve geliştirme yöntemidir. Genellikle yönetici seçimi ve terfi kararlarında kullanılır.

Örnek: Yönetici adaylarının bir gün içinde bütçe vakası çözmesi, zor bir müşteri görüşmesini canlandırması ve sonuçların ortak ölçütlerle puanlanması.

Durumsal mülakat (Situational Interview)

Adaya işte karşılaşabileceği varsayımsal bir durumun sorulduğu ve "ne yapardınız?" cevabının beklendiği mülakat türüdür. Deneyimi az olan adaylarda geçmiş davranış sorularına tamamlayıcı olarak kullanılır.

Örnek: "Teslim tarihine iki gün kala ekibinizden bir kişi ayrılırsa ilk olarak ne yaparsınız?"

İşe alım maliyeti (Cost per Hire)

Bir pozisyonu doldurmak için harcanan ilan, ajans, değerlendirme aracı ve ekip zamanı gibi giderlerin toplamının işe alınan kişi sayısına bölünmesiyle bulunan göstergedir.

İşe alım süresi (Time to Hire)

Adayın sürece girdiği andan teklifi kabul ettiği ana kadar geçen süredir. Pozisyonun açıldığı günden itibaren ölçülen süreye ise pozisyonu doldurma süresi (Time to Fill) denir.

İşe alım kalitesi (Quality of Hire)

İşe alınan kişinin belirli bir süre sonra gösterdiği performans, işte kalma ve uyum gibi göstergelerle işe alım sürecinin başarısını ölçen kavramdır. Mülakat ve test puanlarının sonraki performansla ilişkisini izlemek için kullanılır.

İşveren markası (Employer Branding)

Kurumun çalışanlar ve potansiyel adaylar gözündeki imajıdır. Güçlü bir işveren markası, ilan açılmadan önce bile nitelikli adayların kurumla ilgilenmesini sağlar.

Kafa avcılığı (Headhunting)

Özellikle üst düzey ve nadir uzmanlık gerektiren pozisyonlar için, aktif olarak iş aramayan uygun profilleri bulup kuruma kazandırmaya yönelik arama hizmetidir.

Yapılandırılmış mülakat

Tüm adaylara aynı soruların aynı sırayla sorulduğu ve yanıtların önceden tanımlanmış ölçütlerle puanlandığı mülakattır. Adaylar arasında adil karşılaştırma yapmayı sağlar. Ayrıntılar için yetkinlik bazlı mülakat teknikleri rehberimize bakabilirsiniz.

Video mülakat

Adayın önceden belirlenmiş sorulara kendi uygun olduğu zamanda video ile yanıt verdiği (kayıtlı) ya da görüşmecilerle çevrim içi konuştuğu (canlı) mülakat biçimidir. Qulak'ın video mülakat modülünde adaylar bağlantıyla tarayıcıdan katılır ve yanıtlar ortak ölçütlerle incelenir.

Ölçme ve değerlendirme terimleri

Adaptif sınav (CAT)

Sıradaki sorunun, adayın önceki yanıtlarına göre seçildiği sınav türüdür. Daha az soruyla seviye belirlemeye yardımcı olur. Bkz. adaptif değerlendirme.

Ayırt edicilik

Bir sorunun, konuyu bilen ve bilmeyen adayları ne ölçüde birbirinden ayırdığını gösteren madde analizi göstergesidir. Ayırt ediciliği düşük sorular gözden geçirilmelidir.

Bloom taksonomisi

Öğrenme hedeflerini hatırlama, anlama, uygulama, analiz etme, değerlendirme ve yaratma gibi bilişsel düzeylere ayıran sınıflandırmadır. Soru bankası etiketlemede ve eğitim tasarımında kullanılır.

Çeldirici analizi

Çoktan seçmeli bir sorudaki yanlış seçeneklerin gerçekten seçilip seçilmediğini ve kimler tarafından seçildiğini inceleyen analizdir. Hiç kimsenin seçmediği bir çeldirici, sorunun ölçme gücünü azaltır.

Davranışsal derecelendirme ölçeği (BARS)

Her puan düzeyinin somut bir davranış örneğiyle tanımlandığı derecelendirme ölçeğidir. Mülakat ve performans değerlendirmesinde farklı değerlendiricilerin aynı puana aynı anlamı yüklemesini sağlar.

Geçerlilik (Validity)

Bir testin ölçmeyi amaçladığı özelliği ne kadar doğru ölçtüğü ve sonuçlarının amaçlanan kararlar için ne kadar uygun olduğudur. İşe alımda, test sonuçlarının sonraki iş performansıyla ilişkisi önemli bir geçerlilik kanıtıdır.

Güvenilirlik (Reliability)

Bir ölçümün tutarlılığıdır: Aynı koşullarda tekrarlandığında benzer sonuç verip vermediği. Güvenilir bir test her zaman geçerli değildir; tutarlı biçimde yanlış bir şeyi de ölçebilir.

Online değerlendirme (Online Assessment)

Adayların ya da çalışanların yetkinliklerinin internet üzerinden, standart sorular ve puanlamayla ölçülmesidir. Qulak'ın online değerlendirme kataloğunda 15 kategoride 64 test bulunur; her test 6 boyutu 12–14 soruyla ölçer ve İK raporu ile aday raporu üretir.

Online sınav sistemi

Sınavın hazırlanması, uygulanması, puanlanması ve raporlanmasını internet üzerinden yürüten yazılımdır. Ayrıntılar için online sınav sistemi rehberimize bakabilirsiniz.

Psikometrik test

Kişilik, bilişsel yetenek, ilgi ya da motivasyon gibi psikolojik özellikleri standart koşullarda ve bilimsel yöntemlerle ölçmek için geliştirilmiş testlerdir. Sonuçları tek başına karar için değil, mülakat ve iş örnekleriyle birlikte kullanılmalıdır.

Rubrik

Açık uçlu yanıtların, projelerin ya da performans görevlerinin hangi ölçütlerle ve hangi başarı düzeylerine göre puanlanacağını gösteren değerlendirme tablosudur.

Sınav gözetimi (Proctoring)

Uzaktan yapılan sınavlarda kimlik doğrulama, tarayıcı kilidi ve kamera ya da ekran kaydıyla sınav kurallarına uyulmasını denetleme sürecidir. Uzaktan sınav gözetimi için QProctor kullanılabilir.

Soru bankası

Sınavlarda kullanılmak üzere konu, kazanım, zorluk ve soru tipine göre etiketlenmiş soruların saklandığı havuzdur. İyi etiketlenmiş bir soru bankası, her sınavın sıfırdan hazırlanmasını önler.

Eğitim ve gelişim terimleri

Beceri açığı analizi (Skill Gap Analysis)

Bir rol için gereken beceriler ile çalışanların mevcut becerileri arasındaki farkın belirlenmesidir. Eğitim yatırımlarının doğru alanlara yönlendirilmesini sağlar. Bkz. yetenek açığı analizi rehberi.

Eğitim ihtiyaç analizi

Hangi çalışan grubunun hangi eğitime ihtiyaç duyduğunu performans verisi, anket, görüşme ve ölçme sonuçlarıyla belirleme sürecidir.

Örnek: Satış sonuçlarındaki düşüşün nedeninin iletişim değil, ürün bilgisi eksikliği olduğunun ölçme sonuçlarıyla ortaya konması.

İşbaşında eğitim (On-the-Job Training)

Çalışanın gerçek iş ortamında, deneyimli bir çalışma arkadaşının gözetiminde yaparak öğrenmesidir.

Mentorluk ve koçluk

Mentorluk, deneyimli bir kişinin daha az deneyimli bir çalışana kariyer ve mesleki gelişim konusunda yol göstermesidir. Koçluk ise belirli bir hedefe ulaşmak için sorularla ve geri bildirimle ilerleyen, daha yapılandırılmış bir destek sürecidir.

Mikro öğrenme (Microlearning)

Öğrenme içeriğinin birkaç dakikada tamamlanabilecek kısa parçalara bölündüğü yaklaşımdır. Saha çalışanları ve yoğun ekipler için uygundur.

Öğrenme deneyimi platformu (LXP)

Çalışanın rolüne, hedeflerine ve öğrenme geçmişine göre içerik öneren, kişiselleştirilmiş öğrenme yolları sunan platformdur. Bkz. LMS, LXP ve Skills OS karşılaştırması.

Öğrenme yönetim sistemi (LMS)

Eğitimlerin atanması, takibi, ölçülmesi ve raporlanması için kullanılan yazılımdır.

Oryantasyon ve onboarding

Oryantasyon, yeni çalışana kurumun fiziksel ortamını, kurallarını ve temel süreçlerini tanıtan kısa süreli programdır. Onboarding ise çalışanın rolüne, ekibine ve kurum kültürüne uyumunu sağlayan, aylara yayılan daha kapsamlı bir süreçtir.

Yeniden beceri kazandırma ve beceri geliştirme (Reskilling / Upskilling)

Reskilling, çalışanın farklı bir role geçebilmesi için yeni beceriler kazanmasıdır. Upskilling ise mevcut rolündeki becerilerini derinleştirmesidir.

Yetkinlik

Bir rolde başarılı olmak için gereken bilgi, beceri ve davranışların bütünüdür. Yetkinlikler gözlenebilir davranışlarla tanımlandığında ölçülebilir hâle gelir. Bkz. beceri ve yetkinlikten gelişime.

Performans ve yetenek yönetimi terimleri

360 derece değerlendirme

Çalışanın yöneticisi, ekip arkadaşları, varsa ekibi ve iş birliği yaptığı diğer kişiler tarafından değerlendirildiği geri bildirim yöntemidir. Genellikle gelişim amacıyla kullanılır.

Çan eğrisi (Zorunlu dağılım)

Performans puanlarının önceden belirlenmiş oranlara göre dağıtılmasını öngören yöntemdir. Ekipler arası tutarlılık sağlamak için kullanılır, ancak küçük ve yüksek performanslı ekiplerde adaletsizlik algısı doğurabilir.

Dengeli puan kartı (Balanced Scorecard)

Kurum performansını finans, müşteri, iç süreçler ve öğrenme-gelişim olmak üzere dört boyutta dengeli biçimde izleyen stratejik yönetim aracıdır.

Halefiyet planlaması (Succession Planning)

Kritik pozisyonlar için olası adayların önceden belirlenmesi ve bu pozisyonlara hazırlanmalarının planlanmasıdır.

KPI (Temel performans göstergesi)

Bir hedefe ne ölçüde ulaşıldığını gösteren ölçülebilir göstergedir.

OKR (Hedefler ve anahtar sonuçlar)

İddialı hedeflerin ve bu hedeflere ulaşıldığını gösteren ölçülebilir anahtar sonuçların birlikte tanımlandığı hedef yönetim yöntemidir.

Yetenek yönetimi

Kurumun ihtiyaç duyduğu yetenekleri çekme, geliştirme, değerlendirme ve elde tutmaya yönelik süreçlerin bütünüdür.

Örgütsel davranış ve kültür terimleri

Abilene paradoksu

Bir grubun üyelerinin, aslında kimsenin istemediği bir kararı, diğerlerinin istediğini zannederek ortaklaşa alması durumudur. Açık ve güvenli tartışma ortamının önemini gösterir.

Bağlılık (Engagement / Commitment)

Çalışanın işine ve kurumuna duygusal olarak bağlı olması, kurumun hedeflerini sahiplenmesi ve kurumda kalma isteğidir.

Cam tavan

Kadınların ya da dezavantajlı grupların, niteliklerine rağmen üst düzey pozisyonlara yükselmesini engelleyen görünmez engellerdir.

Çevik İK (Agile HR)

İK süreçlerinin kısa döngülerle, sık geri bildirimle ve esnek ekiplerle yürütüldüğü yaklaşımdır.

Değişim yönetimi

Yeni bir süreç, yapı ya da teknolojiye geçişte çalışanların hazırlanması, direncin yönetilmesi ve değişimin kalıcı hâle getirilmesi sürecidir.

Duygusal zekâ

Kişinin kendi duygularını fark etme ve yönetme, başkalarının duygularını anlama ve ilişkileri sağlıklı yürütme becerisidir.

Psikolojik güvenlik

Ekip üyelerinin soru sormaktan, hata kabul etmekten ya da farklı görüş bildirmekten çekinmediği ortamdır.

Çalışma ilişkileri ve bordro terimleri

Hukuki kavramlar hakkında not

Bu bölümdeki tanımlar genel bilgilendirme amaçlıdır. Süreler, oranlar ve hak kazanma koşulları mevzuat değişikliklerine bağlıdır; uygulama öncesinde güncel mevzuatı ve hukuk danışmanınızı esas alın.

Bordro

Çalışanın brüt ücretini, yasal kesintilerini ve net ücretini gösteren, ücret ödemesinin belgesi niteliğindeki dokümandır.

Çıkış görüşmesi (Exit Interview)

Kurumdan ayrılan çalışanla yapılan, ayrılma nedenlerini ve iyileştirme alanlarını anlamaya yönelik görüşmedir.

Dış kaynak kullanımı (Outsourcing)

Kurumun ana faaliyeti dışındaki bazı hizmetleri bu alanda uzman bir dış firmadan alması, örneğin bordro hizmetinin bir danışmanlık firmasına devredilmesidir.

İhbar süresi

Belirsiz süreli iş sözleşmesini sona erdirmek isteyen tarafın, karşı tarafa önceden bildirimde bulunması gereken süredir. Süre, çalışanın kıdemine göre değişir.

İkale (bozma) sözleşmesi

İş sözleşmesinin işçi ve işverenin karşılıklı anlaşmasıyla sona erdirilmesidir. Tarafların hakları ve ödemeleri yazılı olarak kararlaştırılır.

Özlük dosyası

Her çalışan için tutulan; kimlik bilgileri, sözleşme, sağlık raporu ve izin belgeleri gibi resmî evrakın saklandığı dosyadır. Kişisel veri içerdiği için erişimi sınırlandırılmalıdır.

Puantaj ve PDKS

Puantaj, çalışanların çalışma günleri, fazla mesaileri ve izinlerinin kaydıdır. Personel devam kontrol sistemi (PDKS) ise giriş-çıkış zamanlarını kaydeden donanım ve yazılımdır.

Mavi yaka ve beyaz yaka

Mavi yaka, üretim ve saha gibi ağırlıklı olarak fiziksel işlerde çalışanları; beyaz yaka ise ofis ortamında bilgi ve uzmanlık gerektiren işlerde çalışanları ifade eder. Saha ekiplerinin eğitimi için mavi yaka dijital eğitim rehberimize bakabilirsiniz.

İK teknolojileri terimleri

HRIS (İK bilgi sistemi)

Çalışan bilgilerini, organizasyon yapısını ve temel İK kayıtlarını merkezi olarak tutan yazılımdır.

HCM (İnsan sermayesi yönetimi)

İşe alımdan performansa, eğitimden ücrete kadar İK süreçlerini bütünleşik modüllerle yöneten yazılım yaklaşımıdır.

LTI (Learning Tools Interoperability)

Bir öğrenme aracının ya da sınavın, LMS içinden ayrı giriş gerektirmeden açılmasını ve sonuçların LMS'e geri dönmesini sağlayan standarttır. Qulak sınavları LTI 1.3 ile Moodle, Canvas, Blackboard ve D2L Brightspace içinden açılabilir.

SSO (Tek oturum açma)

Çalışanın kurum hesabıyla bir kez giriş yapıp farklı uygulamaları ayrı şifre girmeden kullanabilmesini sağlayan kimlik doğrulama yöntemidir.

QTI

Soruların ve testlerin farklı sınav sistemleri arasında taşınabilmesi için geliştirilmiş bir standarttır. Qulak, QTI 3.0 ile soru aktarımını destekler.

İK süreçlerinizi ölçülebilir hâle getirin

İşe alımda yetkinlik testleri, yapılandırılmış mülakat ve video mülakatı; çalışan gelişiminde beceri haritasını tek platformda nasıl birleştirebileceğinizi Qulak ekibiyle konuşun.

Demo Talep Edin

Sıkça Sorulan Sorular

İK'da en sık kullanılan kısaltmalar nelerdir?
ATS (aday takip sistemi), HRIS (İK bilgi sistemi), HCM (insan sermayesi yönetimi), LMS (öğrenme yönetim sistemi), LXP (öğrenme deneyimi platformu), KPI (temel performans göstergesi) ve OKR (hedefler ve anahtar sonuçlar) en sık kullanılan kısaltmalardandır.
Geçerlilik ile güvenilirlik arasındaki fark nedir?
Güvenilirlik ölçümün tutarlılığıdır; geçerlilik ise ölçümün amaçlanan özelliği doğru ölçüp ölçmediğidir. Bir test tutarlı sonuç verse de yanlış özelliği ölçüyorsa geçerli değildir.
LMS ile LXP arasındaki fark nedir?
LMS eğitimlerin atanması, takibi ve raporlanmasına odaklanır. LXP ise çalışanın rolüne ve ilgi alanlarına göre içerik önererek kişiselleştirilmiş öğrenme deneyimi sunar.
Yetkinlik ile beceri aynı şey mi?
Beceri, belirli bir işi yapabilme yeteneğidir. Yetkinlik ise bilgi, beceri ve davranışları bir arada içeren, bir rolde başarılı olmak için gereken daha geniş bir kavramdır.
Onboarding ile oryantasyon arasındaki fark nedir?
Oryantasyon ilk günlerdeki kısa tanıtım programıdır. Onboarding ise yeni çalışanın rolüne, ekibine ve kurum kültürüne uyumunu sağlayan, aylara yayılan bir süreçtir.

İlgili rehberler